Bilge Kral: Aliya İzzetbegoviç

Aliya İzzetbegoviç, 8 Ağustos 1925 yılında Bosna-Hersek’teki Bosanski Şamats şehrinde dünyaya gelmiştir. Ticaretle uğraşan babası Mustafa, çocuklarına iyi bir gelecek bırakmak amacıyla Saraybosna’ya taşınmış ve Aliya’nın asıl hayatı burada başlamıştır.

  Henüz küçük yaşta iken ailesinden dinî eğitim almaya başlayan Aliya İzzetbegoviç, lise çağına geldiğinde Saraybosna’nın saygın okullarından biri olan Birinci Erkek Lisesi’nde eğitim görmeye başlamıştır.

  Bu okuldaki öğrenim hayatının başında, okuldaki bazı komünist düşünceli propagandalardan etkilenmiş; gençlik yıllarında inanç ve siyaset düşünceleri arasında çatışmıştır. Bu düşünceleri; Allah inancı ve toplumsal haksızlıklar olmuştur. Kendisi bu dönemde okuduğu Batı felsefesi eserlerinin; onun inanç ile ilgili kafa karışıklıkları yaşamasına sebep olsa da, hiçbir zaman din ile bağını koparmadığını söylemiştir.

  Lisenin ilk senesini tamamladıktan sonra etkilendiği düşünceler hareketinde Genç Müslümanlar Derneği’ne girmiştir. Bu dernekte faaliyetler yapmış aynı zamanda Doğu Bosna’dan göç eden mültecilere yardım faaliyetleri düzenlemiştir.

 1943 yılında ise lise öğrenimini tamamlayan Aliya İzzetbegoviç, 1945 yılında Sırplar tarafından askere alınmıştır. Askerliğinin son yıllarında, daha önce katıldığı dinî faaliyetlerden dolayı 1 Mart 1946’da tutuklanmış ve üç yıl hapis hayatı yaşamıştır.

  Hapisten çıktıktan sonra ise üniversiteye başlamış aynı zamanda Halide Hanım ile bir evlilik yapmıştır. Üniversite eğitimine Ziraat Fakültesi’nde başlasa da okulu bitirmeden Hukuk Fakültesi’ne girmiş ve buradan 1956 yılında mezun olmuştur. Burada kazandığı hukuk danışmanlığı mesleğini uzun yıllar sürdürmüştür.

 Tüm yaşadığı bu olaylar esnasında okumaya önem veren Aliya İzzetbegoviç, o dönemde bulunan komünist rejime rağmen düşüncelerini yazıya dökmüş, kendisini okuyan gençlerin önderi olmaya çalışmıştır. Bu da onun kısa sürede dikkat çekmesini sağlamıştır.

 1970’de yazdığı “İslâm Deklarasyonu” başlıklı yazısı da neredeyse tüm dünyada ses getirmiştir.  Bu doğrultuda ise yönetimin hedefi olmuştur. 1983’te tekrar tutuklanarak hapse atılmıştır ve onunla beraber birçok Müslüman da yargılanarak hapse girmiştir.

 Bu süreçte on dört yıl hapis hayatına mahkûm kalan Aliya İzzetbegoviç, Müslüman ülkelerin de baskısıyla 25 Kasım 1988’de serbest bırakılmıştır. Serbest kalışının ardından arkadaşları ile 1990’da Demokratik Eylem Partisi’ni kurmuştur. Kurduğu bu parti ile 5 Aralık 1990’da yapılan seçimlerde kazanarak Bosna-Hersek cumhurbaşkanı olmuştur. Hemen ardından ise Bosna-Hersek’i bağımsızlığına kavuşturmuştur.

 Bu gelişmelerin ardından Sırpların, kendilerine 6 Nisan 1922 yılında açtığı savaşı başkomutan olarak yönetmiştir. Üç yıl boyunca süren bu kanlı savaş sonunda 14 Aralık 1995’te Dayton Antlaşması ile Bosna-Hersek’in bağımsız oluşu duyurulmuştur.

 Savaşın ardından beş yıl daha görevine devam eden Aliya İzzetbegoviç, 2000 yılına kadar yapmış olduğu cumhurbaşkanlığı görevinden istifa etmiş, 19 Ekim 2003 yılında ise vefat etmiştir.

Etkilendiği İsimler:

Aliya İzzetbegoviç’in hem okuma hem yazı hayatında etkilendiği bazı isimler olmuştur. Bunlar, özellikle lise çağında iken, Immanuel Kant, Oswald Spengler, Henri Bergson olmuştur. Bunun dışında ise; Mevdûdî, Seyyid Kutub, Fazlurrahman gibi isimlerden etkilendiği bilinmektedir. Özellikle lise çağında okuduğu isimler onun dinî-siyasî karışıklığını etkilemiştir.

Eserleri:

1-Doğu ve Batı Arasında İslâm: American Trust Publication, 1984; Nehir Yayınları, İstanbul 1987.

2-İslâm Deklarasyonu: Sarajevo 1970; Fide Yayınları, İstanbul 2005.

3-İslâmî Yeniden Doğuşun Sorunları: UNIPRINT, Sarajevo 1992; Fide Yayınları, İstanbul 2005.

4-Tarihe Tanıklığım: The Islamic Foundation, Leicester 2002; Klasik Yayınları, İstanbul 2004.

5-Özgürlüğe Kaçışım: Svjetlost, Sarajevo 1999; Klasik Yayınları, İstanbul 2005.

6-Konuşmalar/Köle Olmayacağız: TKP Sahinpasic, Sarajevo 1996; Klasik Yayınları, İstanbul 2005.