Ailenin Birey Üzerindeki Etkisi

Aile, birey gözlerini hayata ilk açtığı andan itibaren karşılaştığı ilk sosyal birim olup, hayatındaki en temel sosyal çevredir. Bireyin çocukluk döneminden itibaren fiziksel, zihinsel ve sosyal olarak davranış şekilleri ile hayata bakış açısı, büyük ölçüde ailesinin etkisiyle gelişmeye başlar. Ailenin birey üzerindeki etkisi en yoğun şekilde 0-6 yaş aralığında görülmekte olup, bu yaş aralığında bireyin karakter ve kişilik gelişimiyle başlar. Bu dönemde birey, ailesini gözlemleyerek rol model alır ve olumlu ya da olumsuz davranış kalıplarını öğrenir. Sevgiyi, saygıyı, konuşmayı, etrafına nasıl davranması gerektiği gibi birçok davranışı anne ve babasından öğrenerek bunları kişiliğine yansıtır. Mesela babasının dışarıda veya evdeki kurallara uyduğunu gören çocuk, kendi hayatında sorumluluk sahibi olmayı öğrenebilir. Ama tersine, baba o kuralların doğruluğunu her zaman o veriyormuş gibi otoriter davranmaya çalışırsa ve annesi de babasına arka çıkıp onun tarafında olursa, bireyde özgüven eksikliği, korku ve baskı hissi oluşmasına neden olabilir. Bu bakımdan bireye olan iletişim önemlidir. Ailenin bireyle olan nazik, anlayışlı konuşma şekli ya da sert, kırıcı konuşma şekli, bireyin kişiliğinde büyük etkiler doğurma ihtimali taşır. Örneğin çocuğun arkadaşıyla olan kavgasında, dinleyip kimin hatalı olduğunu anlatarak açıklayan anne ve baba, çocuklarının ileriki yaşlarında duygularını ifade edebilme ve adalet duygusunu kazanmalarına yardımcı olur. Ya da tam tersi, çocuğunun kavgasını dinleyip kaba bir şekilde hatalı olduğunu açıklama gereksinimi duyarlarsa, bireyde fazlasıyla olumsuz etkiler doğar. 6-12 yaş aralığı, bireyin sosyal çevreye açıldığı, okul ve arkadaş çevresi edinip sorumluluk almayı, paylaşmayı, sorun çözmeyi öğrendiği dönemdir. Birey, ailesinden gördüğü sosyal uyum ve uyumsuz etkenler sayesinde çevresine yönelim sağlar. Ailesinden gördüğü çevre desteği olumsuz veya uyumsuz bir şekilde olursa, topluma yararı olmayan bir birey olur. Bu destek olumlu olup, aile ortamı sayesinde bireyde sosyal becerilerin gelişmesini, çevreyle etkileşim kurulmasını sağlayarak sosyal çevre konusunda ilerlemenin temeli atılır. Ayrıca aile, okul çağı dönemindeki çocuğuna karşı tutumlarıyla da bireyin geleceğini inşa etmesinde büyük katkı sağlar. Yol gösterici aile tutumu, bireye baskılayıcı tutumlar sergilemeden yardımcı olunması sayesinde bireyin potansiyelini ortaya çıkarmasına imkân tanır. Mesela müziğe veya resme ilgisi ve yeteneği olan çocuğunu desteklemek yerine, bu ilgilerin bir şeye yaramayacağını, başka şeylere odaklanması gerektiğini söyleyen bir aile, bireyin hayallerini ve yeteneklerini baskı altına almış olur. Belki de geleceğin parlak müzisyenlerini ya da ressamlarını kaybetmek, ailenin sonucu olmuş olur. 12-18 yaş aralığı ise bireyin kendini bulmaya çalıştığı, bağımsızlık arayışına girdiği ve ailesinden uzaklaşmak istediği dönemdir. Bu dönemde ailenin etkisi azalsa da yönlendirici gücü devam eder. Birey bu yönlendirmeler sonucunda ailesiyle çatışma yaşayabilir. Ailenin bireye anlayışsız ve baskıcı yaklaşımı, bireyde olumsuz duygulara yol açabilir. Buna karşın, destekleyici ve güven verici bir tutum, bireyin kimlik gelişimine olumlu katkılar sağlar. Aile, yetiştirdiği her bireye kültürel mirası aşılamak konusunda da büyük yarar sağlar. Birey, ailesi sayesinde öğrendiği gelenekler, görenekler, inançlar ve toplumsal değerleri yaşatarak toplumsal uyum sağlar. Kültürel mirası yaşatmak, bireyin sorumluluk bilincini güçlendirir ve toplumla bağlarını kuvvetlendirir. Birey yetişkinlik dönemine geldiğinde, ailenin bireyin düşüncelerine ve davranışlarına etkisi büyük ölçüde azalmış olsa da tamamen ortadan kalkmaz. Küçüklüğünden itibaren ailesinden öğrendiği davranış kalıpları, düşünme biçimleri ve iletişim becerileri; bireyin hayatına, farkında olmadan dahi yansımaya devam eder. Sonuç olarak, aile bireyin sadece belli bir dönemine değil, tüm yaşamına etki eder. Etkisi zamanla azalsa da, bireyin geçmişinin temeli ve geleceğinin yönü büyük ölçüde ailesi tarafından şekillendirilir.